Татаал сүйлөм жана тыныш белгилери

Татаал сүйлөм жана тыныш белгилери

ЖРТнын тесттеринде татаал сүйлөмдүн тутумундагы тыныш белгилерин (үтүр, кош чекит, сызыкча) туура коюу боюнча суроолор дайыма келет.

1. Татаал сүйлөмдүн түрлөрү

1. Тең байланыштагы татаал сүйлөм: Бөлүктөрү бири-бирине көз каранды эмес, тең укуктуу. Байламталар (жана, бирок, а бирок, же, же болбосо) же интонация менен байланышат.
2. Багыныңкы татаал сүйлөм: Бир бөлүгү (багыныңкы сүйлөм) экинчи бөлүгүнө (баш сүйлөмгө) маанилик жактан баш ийип, аны толуктап турат.

---

2. Үтүр белгисинин коюлушу

• Тең байланыштагы татаал сүйлөмдүн бөлүктөрүнүн ортосуна дайыма үтүр коюлат:
  • Шамал басылды, бирок аба муздак бойдон калды.
• Багыныңкы татаал сүйлөмдө баш жана багыныңкы бөлүктөрдүн арасына үтүр коюлат:
  • Ким көп окуса, ал көптү билет.
  • Жамгыр басылса, биз тоого чыгабыз.

---

3. Кош чекиттин коюлушу

Байламтасыз татаал сүйлөмдө экинчи сүйлөм:

1. Биринчи сүйлөмдүн себебин түшүндүрсө (анткени, себеби дегенди ойдо коюуга болот):
   • Биз жолго чыга алган жокпуз: кар калың жаап, жолду бөгөп салыптыр.
2. Биринчи сүйлөмдүн мазмунун ачып көрсөтсө (тактап айтканда):
   • Анын максаты бирөө гана: ЖРТны ийгиликтүү тапшыруу.
3. Көрүү, угуу, сезүү маанисиндеги этиштерден кийин толуктап турса:
   • Терезеден карасам: күн чыгып калыптыр.

---

4. Сызыкчанын (тиренин) коюлушу

Байламтасыз татаал сүйлөмдө:

1. Бөлүктөрүнүн ортосунда карама-каршылык мааниси болсо (бирок, а дегенди койсо болот):
   • Эгин эксең — нан аласың.
   • Биз чакырдык — ал келген жок.
2. Биринчи сүйлөмдө мезгил же шарт мааниси болуп, экинчисинде натыйжа көрсөтүлсө:
   • Күн чыкты — айлана жылый баштады.
3. Кыймыл-аракеттердин бат алмашуусу болгондо:
   • Мыкты атылды — коён сулады.